ایمان؛ عامل ابطال جنگ روانی دشمن
دکتر علیرضا معشوری*
رفتار سیاسی و اجتماعی جوامع در مواجهه با بحران یکی از پیچیدهترین موضوعات مطالعاتی در علوم سیاسی و جامعهشناسی سیاسی است. برای شناخت فضای کنونی این شبهای خیابانها و میادین ایران اسلامی ابتدا باید به مبانی و ریشههای اعتقادی آن در قرآن کریم نگریست. آیه ۱۷۳ سوره مبارکه آلعمران میفرماید: «الَّذینَ قالَ لَهُمُ النّاسُ إِنَّ النّاسَ قَد جَمَعوا لَکُم فَاخشَوهُم فَزادَهُم إیمانًا وَ قالوا حَسبُنَا اللَّهُ وَ نِعمَ الوَکیلُ»؛ « اینها کسانی بودند که مردم (منافق) به آنان گفتند: مردم [لشکر دشمن] برای حمله به شما اجتماع کردهاند، از آنها بترسید؛ اما این سخن بر ایمانشان افزود و گفتند خدا ما را بس است و او بهترین حامی است». این آیه شریفه بیانکننده روانشناسی سیاسی مؤمنان در برابر اتاقهای فکر و جنگ روانی دشمنان است. این آیه اشاره به لحظهای میکند که دشمن با تجمیع قوا (إِنَّ النّاسَ قَد جَمَعوا لَكُم) قصد دارد بذر ترس و عقبنشینی را در دل مردم بکارد، اما با پاسخی معکوس یعنی رویش ایمان آنها (فَزَادَهُمْ إِيمَانًا) مواجه میشود. این کلید درک پدیدهای است که این شبها در خیابانهای ایران مشاهده میکنیم.
نظریات کلاسیک علوم سیاسی معمولاً بر پایه محاسبات سود و زیان مادی و واکنشهای غریزی به تهدیدها مطرح میشوند. اما در بستر اندیشه سیاسی اسلام ما با پدیدهای روبهرو هستیم که فراتر از چارچوبهای مادیگرایانه باید تفسیر شود و آن، کنشگری مردم ایران در مقطع حساس کنونی است که بیش از صد شب از آن میگذرد. برای درک بهتر این حضور مستمر و حماسی در خیابانها و میادین باید به مبانی معرفتی آن رجوع کرد که در آیه مذکور تجلی یافته است. این آیه دقیقاً شرایطی را تبیین میکند که امروز در رفتار جمعی ملت ایران مشاهده میشود. نخستین مورد معطوف به شکست کارکرد ارعاب است. در نظریههای امنیت بینالملل قدرتهای بزرگ با تکیه بر دکترینهایی مانند «شوک و بهت» تلاش میکنند اراده سیاسی مردم را از طریق نمایش عریان قدرت نظامی و تهدید به نابودی زیرساختها در هم بشکنند. در این دکترین، فرض بر این است که هیبت و قوای نظامی دشمن منجر به عقبنشینی مردم و ایجاد شکاف میان ملت و نظام سیاسی میشود. اما آنچه در بیش از صد شب در میادین اصلی شهرهای ایران رخ داده ابطال عملی این دکترین است. مردم ایران هرگز تحت تأثیر تهدیدها و تهاجمات نظامی آمریکا و اسرائیل قرار نگرفتند و برعکس طبق نص صریح آیه که میفرماید «فَزَادَهُمْ إِيمَانًا» این فشار خارجی تبدیل به عاملی برای تقویت و استواری اعتقاد و ایمانشان شد. این افزایش ایمان در ساحت سیاسی به معنای بازیابی هویت دینی و ملی در برابر دشمن متجاوز است. در حقیقت هیبت مادی دشمن که قرار بود لرزه بر اندام جامعه بیندازد، در مواجهه با روحیه ایثار و شهادتطلبی، به محرکی برای حضور پرشورتر تبدیل شده است.
مورد دیگر به ماهیت حضور آگاهانه و تجلی عملی «حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ» بازمیگردد. تجمعات مستمر شبانه در طول این مدت طولانی، فقط یک کنش احساسی و یا واکنشی گذرا نبوده و فراتر از آن نشاندهنده یک بلوغ سیاسی و تکیه بر منبع قدرت لایزال الهی در مقابل قدرتهای پوشالی مادی است. مردمی که در میادین شعار حمایت از نیروهای مسلح و نظام اسلامی سر میدهند در حقیقت در حال نشاندادن عملی معنای «حَسْبُنَا اللَّه» در عرصه جهانی هستند. این عبارت در اندیشه سیاسی اسلام به معنای کنار گذاشتن محاسبات مادی و اعتقاد و اعتماد به نصرت الهی است. در این شرایط این حضور شبانه نوعی مناسک عبادی-سیاسی است که مردم به عنوان صاحبان اصلی قدرت در نظام اسلامی، مشروعیت و اقتدار ملی را در برابر دیدگان جهانیان به نمایش میگذارند. حضور در خیابانها در زمانی که تهدیدهای دشمن در اوج خود قرار دارد به معنای آن است که جامعه به این باور رسیده که امنیت حقیقی و پیروزی نهائی از طریق سازش با قدرتهای مادی نیست و فقط از مسیر استقامت و توکل به دست میآید. این رفتار مصداق دقیق «بهترین حامی» (نعم الوکیل) است؛ در حقیقت مردم تدبیر امور و سرنوشت خود را به جای سپردن به معادلات مادی و بینالمللی، به سنتهای الهی و قدرت دفاعی برخاسته از ایمان خود سپردهاند.
از طرفی باید گفت که حمایت صریح مردم از رزمندگان و نیروهای مسلح در این شبها نشاندهنده آن است که در نظام سیاسی ایران، ارتش و سپاه بخشی از کالبد زنده جامعه هستند. مردمی که هر شب به میادین میآیند تا از مجاهدان راه حق پشتیبانی کنند در واقع در حال خنثیسازی توطئه دشمن برای منزوی کردن مدافعان امنیت هستند. دشمن در جنگهای نوین تلاش میکند با ابزار تحریم و تهاجم، هزینههای دفاع را برای مردم بالا ببرد تا آنها را در مقابل نیروهای مسلح خود قرار دهد؛ اما این آیه شریفه به ما میآموزد که مؤمنان در چنین شرایطی جبهه خودی را تقویت میکنند. این استقامت بیش از صد روزه، خود به تنهائی یک رسانه قدرتمند است که پیام ایستادگی را به دشمن مخابره میکند. دشمن تصور میکرد با گذشت زمان، خستگی و ترس بر مردم چیره خواهد شد اما بر اساس این آیه قرآن هرچه فشارها و تهدیدها و تجمع دشمن بیشتر شد (إِنَّ النّاسَ قَد جَمَعوا لَكُم)، انسجام و ایمان مردم نیز افزایش یافت (فَزادَهُم إيمانًا).
این تجمعات پاسخی قاطع به جنگ نرم و ادراکی است که همزمان با جنگ سخت در جریان است. رسانههای بیگانه با تصویرسازی از فروپاشی قریبالوقوع نظام جمهوری اسلامی ایران به دنبال ایجاد ناامیدی هستند اما حضور فیزیکی مردم در خیابانها ابطال این بازنماییهای دروغین است. رفتار مردم ایران در این برهه، بازتعریف مفهوم قدرت ملی است؛ قدرتی که منشأ آن ایمان جمعی و ثبات قدم است. این قدرت ملی ریشه در «حَسْبُنَا اللَّه» دارد که مؤمنین با اعتماد به وعدههای الهی بنبستهای مادی را میشکند. تداوم این حضور شبانه و حمایت بیدریغ از نظام و رزمندگان، فرآیندی است که ایمان فردی به اقتدار ملی تبدیل میشود و هراس از دشمن جای خود را به شجاعتی میدهد که برخاسته از اتصال به قدرت لایزال خداوند است. این الگو به عنوان یک مدل نوین از مشارکت الهی-سیاسی در تاریخ تحولات جهان ثبت خواهد شد؛ مدلی که مردم با حضور خود، آیه ۱۷۳ سوره آلعمران را از متن قرآن به خیابان آورده و آن را با تمام وجود معنا کردند. ایستادگی مردم ثابت کرد که وقتی ملتی به «حَسْبُنَا اللَّه» برسد هیچ قدرت مادی توانایی به زانو درآوردن اراده آنها را نخواهد داشت و پیروزی نهائی وعده حتمی خداوند برای صابران و متوکلان است. حضور در میادین در واقع سنگری است که در برابر عملیات روانی دشمن بنا شده و نشان میدهد که قدرت نرم جمهوری اسلامی، ریشه در قلوبی دارد که با ایمانشان بر ترس غلبه
کردهاند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
* دکتری روابط بینالملل